Eğitim-Bir-Sen’in son raporu, Türkiye’de eğitim sisteminin ciddi bir daralma ve erişim sorunuyla karşı karşıya olduğunu ortaya koydu. 2024-2025 eğitim yılında öğrenci sayısı 753 bin kişi azalırken, özellikle 14-17 yaş grubundaki çocukların eğitim dışına çıkma oranı %13.6’ya fırladı. Raporda, OECD ortalamasının çok altında kalan eğitim harcamalarına dikkat çekilerek, zorunlu eğitimin süresinin ve yapısının acilen yeniden yapılandırılması gerektiği vurgulandı.

Öğrenci Sayısında Büyük Kayıp

Rapora göre, Türkiye’deki toplam öğrenci sayısı son bir yıl içinde 753 bin 742 kişilik bir düşüş yaşayarak 17 milyon 956 bin 523 seviyesine geriledi. Bu düşüş, eğitimin tüm kademelerinde hissedilirken, okul öncesi eğitimde de (3-5 yaş) benzer bir gerileme gözlemlendi.

14-17 Yaş Grubu Eğitimden Kopuyor

Raporun en çarpıcı verilerinden biri ortaöğretim çağındaki çocukların okullaşma oranları oldu:

• Eğitim Dışı Kalanlar: 2024’te %8.7 olan eğitim dışı kalma oranı, 2025 yılında %13.6’ya yükseldi.
• Dokuz Yılın En Düşüğü: Okullaşma oranları son dokuz yılın en düşük seviyesine gerilerken, net okullaşma oranı erkeklerde 8.4, kızlarda ise 7.7 puan düştü.
• Bölgesel Uçurum: Erkeklerde en yüksek okullaşma oranı Rize’de (%99.7) görülürken, en düşük il Ağrı (%68.6) oldu. Kızlarda ise zirvede Burdur (%94.1), son sırada Şanlıurfa (%69.3) yer aldı.

OECD İle Harcama Uçurumu

Türkiye’nin öğrenci başına yaptığı harcama, dünya standartlarının oldukça gerisinde kaldı:

• Öğrenci Başına Harcama: Türkiye’de 4 bin 38 dolar.
• OECD Ortalaması: 13 bin 527 dolar.
• NEET Sorunu: 18-24 yaş grubunda ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin (NEET) oranı OECD’de %14 iken, Türkiye’de bu oran %31 ile rekor kırdı.

Sınıf Mevcutları ve İstanbul Gerçeği

Türkiye, ilkokullarda 22 kişilik sınıf mevcuduyla OECD ortalamasına (21) yakın olsa da ortaokullarda durum değişiyor:

• Ortaokullar: Türkiye genelinde 28 öğrenci (OECD ortalaması 21).
• İstanbul: İlkokullarda şube başına 28 öğrenci ile kalabalık sınıflar dikkat çekiyor.
• Gümüşhane: İlkokulda 13, ortaokulda 11 öğrenci ile en ferah sınıflara sahip.

Eğitim-Bir-Sen’in Çözüm Önerileri

Sendika, raporun sonunda kronik sorunların çözümü için şu stratejik adımları önerdi:

• Öğretim Süresi: Açık öğretimdeki yığılmanın önüne geçmek için ortaöğretimin zorunluluk durumu ve öğretim süresi yeniden planlanmalı.
• Bölgesel Öncelik: Dezavantajlı bölgelere derslik ve okul yapımında öncelik verilmeli.
• Yönetici Maaşları: Okul yöneticilerinin maaşları OECD ortalamasına çekilmeli.

Raporun Öne Çıkan Verileri (Tablo)