OECD’nin Türkiye’de gerçekleştirdiği yeni araştırma, eğitimde yapay zekâ kullanımının paradoksal sonuçlarını ortaya koydu. Matematik dersinde yapay zekâ araçlarını kullanan öğrencilerin pratik performansları yüzde 48 gibi rekor bir seviyede artarken, aynı öğrencilerin sınav başarıları yüzde 17 oranında geriledi. Eğitim uzmanı Onur Soğuk, bu durumun nedenini “pasif öğrenme” tuzağı olarak açıklıyor: Öğrenciler soruyu kendi çözmek yerine yapay zekânın çözümünü izleyerek sahte bir öğrenme hissi yaşıyor.

“Anladım” Hissi Yanıltıyor: Pasif Takip Sorunu

Araştırma sonuçlarını değerlendiren Onur Soğuk, yapay zekânın sunduğu “hazır çözüm” imkanının öğrenme sürecini nasıl baltaladığını şu noktalarla özetledi:

• İzlemek Çözmek Değildir: Öğrenci, yapay zekânın adım adım sunduğu çözümü takip ettiğinde beyin “aktif düşünme” sürecini devre dışı bırakıyor.
• İçselleştirme Eksikliği: Çözümü sadece izleyen öğrencide güçlü bir “anladım” duygusu oluşuyor; ancak bu bilgi kalıcı hafızaya geçmediği için sınavda yorumlama becerisi zayıflıyor.
• Pasif Takip Tuzağı: Yazarak ve üzerinde kafa yorarak çalışmak yerine ekran üzerinden izleyerek çalışmak, sınav odaklı sistemlerde hayal kırıklığı yaratıyor.

Yapay Zekâ “Cevap Makinesi” Olarak Görülmemeli

Yapay zekânın eğitimdeki gücü yadsınamaz olsa da kullanım metodolojisi başarının anahtarını oluşturuyor. Araştırmanın sunduğu riskler şunlar:

• Düşünme Becerisinde Zayıflama: Kontrolsüz kullanım, öğrencinin kendi başına bilgi üretme becerisini köreltiyor.
• Kısa Vadeli Başarı, Uzun Vadeli Kayıp: Pratik aşamasında soruları hızlı bitirmek başarı gibi görünse de uzun vadede kalıcı öğrenme kaybına yol açıyor.

Eğitimde Doğru Entegrasyon Nasıl Olmalı?

Uzmanlar, yapay zekânın yasaklanması yerine “doğru kullanım rehberliği” verilmesi gerektiğini vurguluyor:

• Düşünce Desteği: Yapay zekâ bir “cevap makinesi” değil, ipucu veren ve takılan noktada rehberlik eden bir “düşünme asistanı” olarak konumlandırılmalı.
• Aktif Katılım: Öğrencinin kalemle kağıtla çözüm üretmeye devam ettiği, yapay zekâyı ise sadece karmaşık kavramları kişiselleştirilmiş anlatımla kavramak için kullandığı bir model benimsenmeli.

OECD Araştırması Özet Tablosu